Narsisizmi Anlamak, Narsistle Yaşamak: Söyleşi Özeti

"Narsist" bir hakaret değildir

Erdem Akgün söyleşiye, "narsist" kelimesinin günlük dilde ne kadar kolay ve yanlış kullanıldığını vurgulayarak başlıyor: Bizi anlamayan ya da sert davranan herkese narsist demek, psikolojik bir değerlendirme değildir. Bir kişilik yapısını değerlendirmek deneyimli psikoterapistler için bile aylar sürebilen, zor bir süreçtir.

Üç farklı narsisizm

Akgün kişilik bozukluklarında ağırlıklı olarak James Masterson'ın yaklaşımını kullandığını ve bu yaklaşımda narsisizmin tek tip olmadığını anlatıyor:

• Büyüklenmeci (teşhirci) narsisizm: halk arasında bilinen tip; kendini öne koyan, başkalarının duygularını önemsemeyen kişi.
• Kırılgan (gizli) narsisizm: dışarıdan uyumlu ve iş birlikçi görünür, özellikle güçlü gördüğü kişilere karşı; ancak fikri kabul görmediğinde içten içe karşısındakini küçümser.
• Değersizleştirici narsisizm: her şeyi ve herkesi eleştiren, hiçbir şeyi beğenmeyen, yanındakilerin kendini kötü hissettiği yapı.

Bu üç tipte terapistin tutumu ve kullandığı yöntemler birbirinden farklıdır; bu yüzden ayrım önemlidir.

"Çakma" narsisizm

Akgün'ün dikkat çektiği bir başka nokta, kültürün oluşturduğu narsistik görünümlerdir. Örneğin yalnızca erkek olduğu için ailede yüceltilen ve fazla hak tanınan bir çocuk, yetişkinlikte narsistik görünebilir. Ancak bu çoğu zaman bir savunmadır; kabuğun altında bambaşka bir kişilik yapısı bulunur. Gerçek kişilik örüntüleri ise çocuk daha toplumla tanışmadan, 2–4 yaşlarında, bakım verenlerle kurulan ilişkide oluşmaya başlar.

Narsisizm nasıl oluşur?

Akgün'e göre patolojik narsisizmin temelinde çocuğun aşırı ve gerçeklikten kopuk biçimde yüceltilmesi vardır. Masaya çarpıp düşen çocuğun yerine masayı suçlamak, kötü not aldığında öğretmeni suçlamak gibi tutumlar çocuğa hiçbir şeyde sorumluluk almamayı öğretir. Henüz duygularını düzenlemeyi öğrenmemiş bir çocuğa bu kadar yoğun bir "sen muhteşemsin" mesajı verildiğinde narsistik bir yapı gelişebilir. Akgün burada Winnicott'un "yeterince iyi ebeveyn" kavramını hatırlatıyor: Çocuğu sevmek ve desteklemek, ama onu hayatın gerçekleriyle de tanıştırmak.

Narsistik biriyle ilişki

Söyleşide narsistik ilişkilerin başındaki yoğun ilgi, sürprizler ve hediyelerin (aşk bombardımanı) çoğu zaman karşıdakine değil, kişinin kendi muhteşemliğini göstermesine hizmet ettiği anlatılıyor; hayranlık kazanıldığında ilgi çekilir ve partner kendini suçlamaya başlar. Akgün'e göre böyle bir ilişkide uzun süre kalmak, kişinin kendi ilişki örüntülerine de bakmasını gerektirir: "Ben neden bu ilişkide kalıyorum?" sorusu terapide önemli bir başlangıçtır.

Terapide narsisizm ve sağlıklı narsisizm

Narsistik kişiler terapiye genellikle "kimse beni anlamıyor" duygusuyla gelir. Klasik yüzleştirme teknikleri bu kişileri çoğu zaman terapiden uzaklaştırır; Masterson yaklaşımında bunun yerine kişinin kırılganlığını aynalayan yorumlarla, incitmeden ve yavaş yavaş gerçeklikle temas kurulur. Akgün sağlıklı narsisizmi ise kişinin nerede başarılı, nerede başarısız olduğunu gerçekçi biçimde görebilmesi olarak tanımlıyor; aşırı alçakgönüllülüğün de bazen gizli bir narsistik yapı olabileceğini ekliyor.