Borderline Kişilik Bozukluğu Nasıl Oluşur? Söyleşi Özeti

Kişilik bozuklukları çocuklukta işe yarayan örüntülerdir

Erdem Akgün'e göre kişilik bozuklukları bir mikrop ya da genle açıklanabilecek durumlar değil, çocuğun bakım verenleriyle ilişkisinde ilgi, sevgi ve şefkat alabilmek için geliştirdiği düşünce, duygu ve davranış kalıplarıdır. Bu kalıplar çocuklukta çocuğa fayda sağlar; yetişkinlikte ise hayatında sorun çıkarmaya başlar.

18–36 ay: keşif ve annenin tepkisi

Söyleşide borderline yapının köklerinin, kaynaklarda 18–36 aylar arası olarak tanımlanan bireyselleşme dönemine uzandığı anlatılıyor. Bu dönemde çocuk anneden yavaş yavaş uzaklaşarak dünyayı keşfetmek ister. Anne bu keşfi destekleyip onaylarsa çocuk arkasında güvenilir birinin olduğunu bilerek ilerler. Anne ise kendi kaygılarıyla çocuğu durdurur, başına bir şey geldiğinde "ben sana demedim mi" diye cezalandırır ya da sevgisini çekerse, çocuk anneyi kaybetmemek için kendi keşfetme ve gelişme isteğinden vazgeçer.

Başkalarını mutlu ederek sevilmek

Böylece çocukta gerçek kendiliğin yerine başkalarının beklentilerine göre davranan bir sahte kendilik gelişir. Yetişkinlikte bu kişi herkesi memnun etmeye çalışır; başkaları üzülmesin, kırılmasın diye istemediği şeyleri yapar. Akgün'ün tanımıyla borderline, kendi istek ve beklentilerinin üzerine başkalarının beklentilerini koyan ve bunu yapmadığında sevilmeyeceğinden korkan kişidir. Her an sevgiyi kaybetme korkusu yaşanır: yüzü asık bir eş ya da açılmayan bir telefon bile yoğun bir kaygı ve kaybetme korkusu uyandırabilir.

Depresyon ve eyleme vurma

Kendi hayatını başkalarına armağan etmiş bir yaşam sürdürülebilir değildir ve zamanla ağır bir depresyona sürükler. Kişi bu depresif duygudan kaçmak için aşırı yeme, alkol, madde, aşırı cinsellik, dijital bağımlılıklar, aşırı temizlik ya da sürekli hastalık kaygısı gibi eyleme vurma davranışlarına yönelebilir. Hangisinin ortaya çıkacağı çoğu zaman kişinin yaşadığı ortamda neye kolay ulaşabildiğine bağlıdır.

Terapi nasıl ilerler?

Akgün borderline yapıyla çalışmayı, kişilik bozuklukları içinde iyi yol alınabilen süreçlerden biri olarak görüyor; çünkü bu kişilerin içgörüsü vardır ve yüzleşmeyi kabul edebilirler. Süreç ayrıntılı bir değerlendirmeyle başlar; ardından terapistle güvenli bir bağ kurulur. Danışan, gerçek kendiliğinden gelen bir şey yaptığında terapist bunu örtük biçimde destekler; yalnızca sevilmek için yapılan davranışlar ise nazikçe görünür kılınır. Danışan bu örüntüleri fark ettikçe onları sürdürmek zorlaşır, yerine gerçekten kendisini mutlu eden seçimler gelir.

Tanı koymak kolay değildir

Akgün, alanın önde gelen iki kuramcısının aynı seansı izleyip birinin borderline, diğerinin narsistik yapı dediği bir örneği aktararak tanının ne kadar zor olduğunu vurguluyor ve internetten okunan birkaç satıra ya da dizilere dayanarak kişilere etiket koymamak gerektiğini hatırlatıyor. Kişilik bozukluklarında esas tedavi psikoterapidir; belirtiler çok ağırsa psikiyatristin düzenlediği ilaç tedavisi, kişinin terapiden yararlanabilmesine zemin hazırlamak için kullanılabilir.