Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Belirtileri ve Tedavisi

Obsesyon ve kompulsiyon nedir?

Obsesyonlar, kişinin istemediği hâlde zihnine tekrar tekrar gelen ve yoğun kaygı ya da tiksinti yaratan düşünceler, imgeler veya dürtülerdir. Kompulsiyonlar ise bu kaygıyı azaltmak ya da korkulan bir şeyin olmasını önlemek için yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Kompulsiyon kısa süreli rahatlama sağlar, ancak döngüyü güçlendirir; kişi çoğu zaman bu düşünce ve davranışların aşırı olduğunu bildiği hâlde onları durduramaz.

Sık görülen OKB türleri

• Bulaşma ve temizlik: mikrop, kir ya da hastalık bulaşma korkusu; sık el yıkama, uzun süren temizlik.
• Kontrol etme: kapı, ocak, elektrik gibi şeyleri defalarca kontrol etme; "ya bir şey olursa" şüphesi.
• Simetri ve düzen: eşyaların "tam doğru" durması ihtiyacı, sayma, sıralama.
• Zarar verme düşünceleri: kendine ya da sevdiklerine istemeden zarar verme korkusu ve bundan kaçınma.
• İstenmeyen dinî, ahlaki ya da cinsel düşünceler ve bunları zihinde nötrleştirmeye çalışma.

OKB'nin nedenleri

OKB'nin tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, beyindeki bazı devrelerin ve serotonin sisteminin işleyişi, aşırı sorumluluk duygusu ve mükemmeliyetçilik gibi kişilik özellikleri ile stresli yaşam dönemleri birlikte rol oynar. Belirtiler sıklıkla ergenlik ya da genç yetişkinlikte başlar; çocuklarda da görülebilir.

OKB'nin tedavisi

OKB'de en etkili psikoterapi yöntemi, maruz bırakma ve tepki önleme tekniğini içeren bilişsel davranışçı terapidir. Kişi, terapistin desteğiyle kaygı veren düşünce ve durumlarla kademeli olarak karşılaşır ve kompulsiyonu yapmadan kaygının kendiliğinden azaldığını deneyimler. Terapide ayrıca düşüncelere yüklenen anlam ve aşırı sorumluluk inançları üzerinde çalışılır; gerektiğinde aile de sürece katılır. Orta ve ağır OKB'de bir psikiyatristin düzenleyeceği ilaç tedavisi psikoterapiyle birlikte kullanılabilir.