Panik Atak Neden Olur, Terapide Nasıl Çalışılır? Söyleşi Özeti

Panik atak, bizi hayatta tutan bir alarm sistemidir

Erdem Akgün panik atağı anlatmaya insanın evrimsel geçmişinden başlıyor. Mağarada yaşayan bir insan, bir saldırıya uğradığında o anki rüzgârı, çıtırtıyı, kuşların uçuşunu "tehlike işareti" olarak hafızasına kaydeder; benzer bir uyaranla karşılaştığında beden düşünmeye fırsat vermeden alarma geçer. Bu alarm üç tepki hazırlar: savaşmak, kaçmak ya da donup kalmak. Panik atak, bu sağlıklı koruma sisteminin yersiz zamanlarda çalışmasıdır.

Belirtiler neden böyle hissettirir?

Savaşmak ya da kaçmak için kalp hızlanır, kan kollara ve bacaklara pompalanır; o an gerekmeyen mide ve bağırsaklar yavaşlar. Beyne giden kan ve oksijen azaldıkça zihin bulanıklaşır. Kişi çarpıntıyı ve göğüs baskısını kalp krizi sanabilir, avuçları terler, nefes alamıyormuş gibi hisseder. Söyleşide Akgün kendi yaşadığı bir panik atağı da anlatıyor ve bu deneyimin ne kadar gerçek ve korkutucu hissettirdiğini vurguluyor.

Modern hayatta "tehlike" ne demek?

Zihin, ölüm tehlikesi ile kişinin hayatında çok önemli olan bir şeyi kaybetme tehlikesini ayırt etmez. İşini kaybetme korkusu, sınavda başarısız olma, terk edilme ya da aldatılma ihtimali, mutsuz olunan bir iş yerine her gün gitmek zorunda kalmak da zihin için birer tehdittir. Akgün'e göre biyolojimiz son yüz elli yıldaki modern yaşama henüz uyum sağlamadığı için bu alarm, sınav kâğıdı ya da geç gelen bir mesaj karşısında da çalabilir.

Büyük bir travma şart değildir

İnsanlar panik atağın ardında hep büyük ve belirgin bir olay arar. Oysa sürekli içe atılan küçük üzüntüler ve sıkıntılar da damla damla birikerek dayanma sınırını aşabilir. "Durduk yere" yaşandığı düşünülen ataklarda çoğu zaman kişinin hayatında uzun süredir var olan, ama adı konmamış bir rahatsızlık bulunur.

Anlık rahatlama ile kalıcı değişim

Nefes ve gevşeme egzersizleri atak anında işe yarar; bir sınavı ya da zor bir günü atlatmayı kolaylaştırır. Akgün'e göre ilaç tedavisi de belirtileri baskılayarak rahatlama sağlar; ancak alarmı tetikleyen tehdit algıları çalışılmadığında ataklar zamanla geri dönebilir. Bu nedenle ilaç kullanılıp kullanılmayacağı ve nasıl bırakılacağı mutlaka psikiyatristle birlikte değerlendirilmelidir.

Terapide neler yapılır?

Terapide panik atağın kendisinden çok, ona yol açan tehdit algıları ve bunların bağlandığı yaşantılar üzerinde çalışılır. Akgün bunu "ruhsal kasları güçlendirmek" olarak anlatıyor: Kişinin dayanma gücü arttıkça eskiden tehdit olarak algılanan durumlar tehdit olmaktan çıkar ve alarm kendiliğinden susar. Bunun herkes için tek bir reçetesi yoktur; terapist kişinin ruhsal yapısındaki zayıf noktaları bulup ona özel bir yol izler.